Şanlıurfa’nın Karaköprü ilçesinde meydana gelen 5,4 büyüklüğündeki deprem Adıyaman’da paniğe neden oldu. Vatandaşların iş yerleri ve konutlardan dışarı çıktığı, öğrencilerin okul bahçelerinde toplandığı kentte velilerin aynı anda okullara yönelmesi trafik yoğunluğunu artırdı. Can kaybı ve yıkıma yol açmayan sarsıntının ardından yaşananlar, 6 Şubat depremleri sonrası yeniden yapılanan Adıyaman’da ulaşım, yeni yerleşim alanları ve afet anındaki hareket kabiliyetini yeniden gündeme taşıdı.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre, 24 Eylül Perşembe günü saat 10.40’ta merkez üssü Şanlıurfa’nın Karaköprü ilçesi olan 5,4 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Yerin yaklaşık 7 kilometre derinliğinde kaydedilen deprem, Adıyaman başta olmak üzere çevre illerde de hissedildi.
6 Şubat 2023 depremlerinde ağır yıkım yaşayan Adıyaman’da sarsıntıyla birlikte çok sayıda vatandaş binalardan çıkarak açık alanlara yöneldi. Çarşı merkezinde vatandaşların iş yerlerini terk ettiği görülürken, okullarda öğrenciler öğretmenlerin kontrolünde okul bahçelerine çıkarıldı. Deprem haberinin kısa sürede yayılması üzerine çok sayıda veli de çocuklarını almak için okullara yöneldi.
Yıkım olmadan trafik yoğunluğu yaşandı
Kentte paniğin en belirgin sonuçlarından biri trafikte yaşandı. Altyapı ve üstyapı çalışmalarının sürdüğü bazı güzergâhlarda mevcut yoğunluğa, aynı anda evlerine ve okullara ulaşmaya çalışan sürücülerin de eklenmesiyle birçok noktada trafik sıkıştı.
Herhangi bir yıkım yaşanmamasına rağmen kısa sürede oluşan yoğunluk, olası büyük bir depremde ana arterlerin, alternatif güzergâhların ve acil müdahale araçlarının kent içerisindeki hareket kabiliyetinin ne durumda olacağı sorusunu yeniden gündeme getirdi.
Bugünkü depremde yolları kapatan enkazlar, çöken köprüler veya aynı anda müdahale gerektiren çok sayıda yaralı bulunmuyordu. Buna rağmen vatandaşların eş zamanlı olarak trafiğe çıkmasıyla oluşan tablo, olası yıkıcı bir depremde ambulans, itfaiye, AFAD ve diğer arama-kurtarma ekiplerinin kent içerisinde nasıl hareket edeceği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Özellikle okul çevrelerinde oluşan araç yoğunluğu, velilerin afet anında çocuklarına ulaşma eğiliminin trafik ve tahliye planlarında ne ölçüde dikkate alındığı sorusunu da ortaya çıkardı.
Bir gün arayla ulaşım ve deprem gündemi
Kentteki ulaşım sisteminin bir gün önce de olağan dışı bir gün geçirmesi dikkat çekti. Şehir içi minibüs ve özel halk otobüsü esnafının artan akaryakıt ve işletme maliyetlerini gerekçe göstererek kontak kapatmasının ardından Adıyaman Belediyesi beş yeni güzergâhta araç görevlendirmişti.
Bir gün arayla yaşanan toplu taşıma sorunu ve deprem sonrası oluşan trafik yoğunluğu, Adıyaman’daki ulaşım sisteminin kriz dönemlerinde ne kadar hızlı ve etkin şekilde devreye girebildiği konusunu yeniden gündeme taşıdı.
Karadağ Ortaokulu öğrencilerinin görüntüleri dikkat çekti
Depremin ardından kamuoyuna yansıyan dikkat çekici görüntülerden biri de Karadağ Ortaokulu çevresinde kaydedildi.
Görüntülerde okuldan çıkan öğrencilerin sırtlarında çantalarıyla taşlık ve eğimli bir arazide, dar bir patikadan tek sıra halinde ilerlediği görüldü.
Bölgedeki öğrencilerin söz konusu güzergâhı yalnızca deprem nedeniyle değil, günlük okul ulaşımında da kullandığı belirtilirken, görüntüler yeni yerleşim alanlarındaki yol, yaya ulaşımı ve toplu taşıma altyapısını yeniden gündeme taşıdı.
6 Şubat depremlerinin ardından İndere ve Karadağ başta olmak üzere yeni yerleşim alanlarında binlerce konut yapılırken, bu bölgelerdeki ana ulaşım bağlantıları, alternatif çıkış güzergâhları ve öğrencilerin güvenli okul ulaşımının konutlaşmayla eş zamanlı olarak tamamlanıp tamamlanmadığı sorusu önem kazandı.
Naci Görür’ün Adıyaman açıklaması yeniden gündemde
Bugünkü sarsıntının ardından Yer Bilimci Prof. Dr. Naci Görür’ün 5 Şubat 2024’te Adıyaman’da düzenlenen “Depreme Dirençli Kentler” konulu programda yaptığı açıklamalar da yeniden hatırlandı.
Görür, konuşmasında “Adıyaman kendi depremini yaşamadı. Siz komşunun depremini duydunuz” ifadelerini kullanmış ve Adıyaman açısından Bitlis-Zagros Bindirme Kuşağı’na dikkat çekmişti.
Görür ayrıca büyük depremler sonrasında çevredeki kırılmamış faylara stres aktarılabileceğini belirterek kentlerin yalnızca yapı stoku açısından değil, bütün bileşenleriyle depreme dirençli hale getirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.
Gözler afet ve ulaşım planlarına çevrildi
Can kaybı veya büyük bir yıkım meydana gelmemesi nedeniyle bugünkü deprem Adıyaman açısından maddi bir afete dönüşmedi. Ancak sarsıntının hemen ardından okullarda, trafikte ve yeni yerleşim alanlarında ortaya çıkan görüntüler, kentin olası büyük bir depreme hazırlığının yeniden değerlendirilmesi gerektiği tartışmasını beraberinde getirdi.
Deprem sonrasında özellikle hangi kavşaklarda yoğunluk oluştuğu, acil müdahale araçlarının trafikten etkilenip etkilenmediği, okul tahliyelerinde ve öğrencilerin velilere tesliminde nasıl bir yöntem uygulandığı, yeni yerleşim alanlarında ana güzergâhların kapanması durumunda alternatif yolların yeterli olup olmadığı gibi başlıklar önem kazandı.
6 Şubat depremlerinin ardından büyük ölçekli yeniden yapılanma sürecinin sürdüğü Adıyaman’da binlerce yeni konut inşa edilirken, bugünkü deprem; afet hazırlığının yalnızca dayanıklı binalardan ibaret olmadığını, ulaşım ağından okul güvenliğine, alternatif yollardan kriz yönetimine kadar kentin bütün sistemlerinin birlikte çalışabilmesinin önemini yeniden ortaya koydu.
Yıkıma yol açmayan 5,4 büyüklüğündeki sarsıntı, Adıyaman’da afet anında ulaşım, okul güvenliği, alternatif güzergâhlar ve kriz yönetimi başlıklarının yeniden tartışılmasına neden oldu.
Bugün yalnızca panik nedeniyle kilitlenen Adıyaman, yıkımın da yaşandığı gerçek bir büyük depreme ne kadar hazır?
Kaynak: PERRE