Gıdaya erişimin toplumun tamamını ilgilendiren temel bir mesele olduğunu belirten Dayan, tarım politikalarının yalnızca çiftçinin gelir sorunu olarak ele alınmaması gerektiğini ifade etti. Dayan, üreticinin ayakta kalmasının Türkiye'nin gıda güvenliği açısından da büyük önem taşıdığını söyledi.
Çiftçinin borcu 275 kat arttı
2004 yılında çiftçilerin bankalara olan tarımsal kredi borcunun 5,3 milyar TL seviyesinde olduğunu belirten Dayan, Haziran 2026 itibarıyla bu rakamın 1 trilyon 459 milyar TL'ye ulaştığını kaydetti.
Aynı dönemde tarımsal desteklerin 3,1 milyar TL'den 167,6 milyar TL'ye yükseldiğini ifade eden Dayan, çiftçinin banka borcunun yaklaşık 275 kat, tarımsal desteklerin ise yaklaşık 54 kat arttığını söyledi.
Dayan, 2004 yılında çiftçinin banka borcunun verilen desteğin 1,7 katı olduğunu, bugün ise bu oranın 8,7 kata yükseldiğini belirterek, "Bu tablo bize çiftçinin destekle değil, borçla üretmeye zorlandığını gösteriyor. Çiftçi perişan. Hem de üretmediği için değil, üreterek perişan" dedi.
Takipteki tarım kredileri arttı
Takipteki tarım kredilerinin de bir yıl içerisinde 7,7 milyar TL'den 25,5 milyar TL'ye yükseldiğini belirten Dayan, üreticilerin traktör, tarla ve diğer varlıklarının borç baskısıyla karşı karşıya kaldığını savundu.
Çiftçinin tarlasını sürmek, mazot ve gübre almak, hasada ulaşmak için sürekli borçlandığını dile getiren Dayan, ürün satışından elde edilen gelirin çoğu zaman yeni üretim dönemini finanse etmeye yetmediğini söyledi.
Dayan, tarımın finansmanının yüksek faizli kredilere dayandırılamayacağını belirterek, üreticinin faiz yükü altında ezilmeden üretimini sürdürebilmesi gerektiğini ifade etti.
"Çiftçi fiyat belirleyemiyor"
Mazot, gübre, tohum, fide, elektrik, sulama ve kredi faizlerinin fiyatını çiftçinin belirleyemediğini söyleyen Dayan, üreticinin hasat döneminde kendi ürününün satış fiyatında da yeterli söz hakkına sahip olmadığını kaydetti.
Dayan, "Mazotu kaça alacağını belirleyemiyor, gübreyi belirleyemiyor, elektriği belirleyemiyor, kredi faizini belirleyemiyor. Hasat geliyor, bu defa ürettiği malın fiyatını da kendisi belirleyemiyor. Böyle bir denklemde çiftçinin kazanması mümkün değildir" diye konuştu.
Üretim planlamasının çiftçi örgütleriyle birlikte yapılması gerektiğini savunan Dayan, stratejik ürünlerde üretim maliyetini gözeten taban fiyat ve gerektiğinde kamusal alım güvencesi oluşturulması çağrısında bulundu.
Besni'deki çiftçinin sorunlarına dikkat çekti
Türkiye'nin farklı bölgelerinde üreticilerin maliyetlerin altında fiyatlarla karşı karşıya kaldığını belirten Dayan, şeftali, üzüm ve kayısı gibi ürünlerde yaşanan sorunların üreticileri zor durumda bıraktığını ifade etti.
Malatya'da yaşanan sağanak ve sel nedeniyle zarar gören kayısı üreticilerine de değinen Dayan, zarar tespitlerinin hızlı şekilde tamamlanması ve üreticilerin gerçek kayıplarının karşılanması gerektiğini söyledi.
Kuru üzüm üreticilerinin yeni sezon öncesinde fiyat beklentisi içerisinde olduğunu belirten Dayan, üretim maliyetlerinin dikkate alınarak TMO'nun piyasayı düzenleyici bir fiyat politikası oluşturması gerektiğini kaydetti.
Dayan, Türkiye'nin tarım politikasının güçlü üretici örgütleri, yeterli destek, üretim planlaması, taban fiyat ve alım garantileriyle güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Besni'deki üreticilerin yaşadığı sorunların Türkiye genelindeki çiftçilerin sorunlarından ayrı olmadığını belirten Dayan, "Girdi pahalı, finansman pahalı, üretici ürününün fiyatında yeterince söz sahibi değil. Gençlerin tarımdan uzaklaşmasının en önemli nedenlerinden biri de geleceğini tarımda görememesidir" dedi.
Dayan, tarımın faizli banka kredileri ve sürekli ithalatla ayakta tutulamayacağını belirterek, üreticinin maliyetinin altında ürün satmasının önlenmesi ve güçlü üretici örgütlerinin yeniden sistemin merkezine alınması gerektiğini söyledi.
"Çiftçiyi yaşatmadan tarımı, tarımı yaşatmadan da Türkiye'nin gıda güvenliğini koruyamayız" diyen Dayan, üreticinin alın terinin karşılığını alabileceği bir tarım politikasının hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Kaynak: PERRE