Adıyaman Manşet köşe yazarı Ali Bahattin Yetiş, yeni yazısında İslam tasavvufunun önemli isimlerinden Hâtim-i Esam Hazretleri'nin hayatını ve manevi mirasını ele aldı. Hâtim-i Esam Hazretleri'nin insanları mahcup etmemek adına gösterdiği inceliği anlatan menkıbeden hareketle güzel ahlâk, tevekkül, ihlâs ve takvâ kavramlarına değinen Yetiş, Hazret'in hayatından günümüze uzanan ibretlik öğütleri okuyucularla paylaştı.
Ali Bahattin Yetiş'in Hâtim-i Esam Hazretleri'nin hayatına, tasavvuf anlayışına ve örnek ahlâkına ışık tuttuğu yazısının tamamını aşağıda okuyabilirsiniz.
BİRAZ DA HATİM-İ ESAM HAZRETLERİ
Hâtim-i Esam Hazretleri, Belh şehrinde dünyaya gelir, ancak Horasan bölgesinin ilim ve irfan merkezlerinde yetiştiği, hadis ilmiyle de meşgul olduğu bilinmektedir. Hâtim-i Esam'ın tasavvuf hayatında en önemli yeri, büyük sûfîlerden Şakīk-ı Belhî Hazretleri ile tanışmasıdır. Şakīk-ı Belhî'nin sohbetlerine katılmış, ondan tasavvuf terbiyesi almış ve yaklaşık otuz üç yıl onun sohbetinde bulunduğuna dair rivayetler nakledilmiştir.
Şakīk-ı Belhî'nin 810 yılında vefatından sonra Hâtim-i Esam, mânevî eğitimine devam etmiş ve uzun yıllar uzlet hayatı yaşamıştır. Daha sonra yetiştirdiği talebeler aracılığıyla tasavvuf düşüncesinin Horasan ve Mâverâünnehir bölgelerinde yayılmasına katkıda bulunmuştur.
Hâtim-i Esam Hazretleri'nin en meşhur menkıbelerinden biri, kendisine verilen Esam lakabının hikâyesidir. Bir gün bir kadın kendisine dinî bir mesele sormak için gelir. Kadın konuşurken istemeden sesli bir şekilde yellenir ve bundan dolayı büyük bir mahcubiyet duyar. Hâtim Hazretleri kadının utandığını fark eder. Onu bu sıkıntıdan kurtarmak için hiç duymamış gibi davranır ve "Evladım, sesini biraz yükselt, seni iyi duyamıyorum. “der.
Kadın, şeyhin kendisini duymadığını zannederek rahatlar. Hâtim Hazretleri ise kadının mahcubiyetini gidermek için sağır taklidi yapmaya devam eder. Bu davranışı sebebiyle kendisine Esam, yani sağır lakabı verilir. Bu kıssa, onun insanları utandırmamak, kusurlarını örtmek ve gönüllerini incitmemek konusundaki hassasiyetini anlatır.
Buradaki asıl ders şudur: Bir insanın kusurunu görmek marifet değildir; onu mahcup etmeden kusurunu örtmek güzel ahlâkın bir göstergesidir. Bu menkıbe Kuşeyrî'nin er-Risâle adlı eserinde ve diğer tasavvuf kaynaklarında nakledilmiştir.
Hâtim-i Esam Hazretleri'nin tasavvuf anlayışının merkezinde tevekkül vardır. Ona göre tevekkül, yalnızca Allah'a güvenmekten söz etmek değildir. İnsanın bütün sebeplere sarıldıktan sonra kalbini sebeplere değil, sebeplerin yaratıcısı olan Allah'a bağlamasıdır. Dünya nimetlerini bütünüyle terk etmeyi değil, dünya nimetlerinin insanın kalbine hâkim olmasına engel olmayı öğütlemiştir.
O, insanın rızkı konusunda aşırı endişeye kapılmasını doğru bulmazdı. Çünkü rızkı verenin Allah olduğuna inanır, kulun vazifesinin çalışmak, helâl olanı aramak ve Allah'a güvenmek olduğunu anlatırdı. Onun tasavvuf düşüncesinde üç önemli esas öne çıkar: Tevekkül: Her işte Allah'a güvenmek, ihlâs: İbadeti ve iyiliği yalnız Allah'ın rızası için yapmak, takvâ: Gizlide ve açıkta Allah'ın emirlerine uygun yaşamak.
Hâtim-i Esam Hazretleri, şeyhi Şakīk-ı Belhî'nin vefatından sonra uzun süre mânevî eğitim ve uzlet hayatına devam etmiştir.
Daha sonra yaklaşık 320 müridiyle birlikte hac yolculuğuna çıkar, bu yolculuk sırasında Rey, Kazvin, Bağdat ve Medine gibi önemli merkezlerden geçer. Gittiği yerlerde âlimlerle, yöneticilerle ve halkla görüşmüş; özellikle dünya nimetlerine aşırı düşkünlüğü, gösterişi ve makam sevgisini eleştirmiştir. Bağdat'ta İmam Ahmed b. Hanbel ile görüştüğüne dair rivayetler de bulunmaktadır.
Hâtim-i Esam Hazretleri, sonraki dönemlerin büyük mutasavvıfları tarafından da takdir edilmiştir. Özellikle Cüneyd-i Bağdâdî'nin onun hakkında söylediği nakledilen şu söz dikkat çekicidir: "Zamanımızın sıddîkı Hâtim el-Esam'dır." Bu söz, Hâtim Hazretleri'nin ihlâsını, doğruluğunu ve mânevî derecesini anlatan önemli bir övgüdür.
Kendisine şeytanın insanı hangi düşüncelerle meşgul ettiği sorulduğunda, ona şu anlamda cevap verdiği nakledilir: "Şeytan bana ne yiyeceğimi, ne giyeceğimi ve nerede oturacağımı sorar. Ben de ona ölüm yiyeceğim, kefen giyeceğim ve kabirde yaşayacağım diye cevap veririm."
Kendisine nasıl bir gün geçirmek istediği sorulduğunda, Allah'a isyan etmeden geçirdiği günü sağlıklı ve huzurlu bir gün olarak gördüğünü ifade etmiştir.
Onun hayatından çıkarılacak en önemli öğütlerden biri şudur: "İnsanların kusurlarını araştırmak yerine kendi kusurlarınla meşgul ol."
Hâtim-i Esam Hazretleri, 851 yılında vefat etmiştir. Hayatının son dönemlerini Mâverâünnehir bölgesinde geçirmiştir. Vâşecird yakınlarında, Ceyhun nehri civarındaki bir dağda bulunan evinde vefat ettiği ve oraya defnedildiği nakledilmektedir.
Kaynak: Ali Bahattin Yetiş'in köşe yazısı