Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), Dünya Nüfus Günü kapsamında yayımladığı "Hayatlar, Tercihler ve Gelecekler: Gençler Ne İstiyor, İlişki ile Ebeveynlik Kararlarını Neler Şekillendiriyor?" başlıklı raporunda, gençlerin evlilik ve ebeveynlik konusundaki beklentilerine ışık tuttu.
Rapor, gençlerin evlenmek ve çocuk sahibi olmak istemediği yönündeki yaygın algının gerçeği yansıtmadığını ortaya koyarken, ekonomik ve sosyal koşulların bu hedeflerin ertelenmesine neden olduğunu gösterdi.
73 ülkeden 109 bin gençle araştırma yapıldı
UNFPA'nın araştırması, 73 ülkede 18-39 yaş arasındaki yaklaşık 109 bin kişiyle gerçekleştirilen Demografik Gelecek Araştırması'nın sonuçlarına dayanıyor.
Raporda, dünya genelinde 15-24 yaş grubunda yaklaşık 1,2 milyar genç bulunduğu, bu sayının 2030 yılına kadar 1,3 milyara ulaşmasının beklendiği belirtildi.
Türkiye'de ise 2026 yılı itibarıyla yaklaşık 12,7 milyon genç yaşıyor. Gençler, ülke nüfusunun yüzde 14,8'ini oluşturuyor.
Gençlerin hedefi aile kurmak
Araştırmaya göre gençlerin büyük bölümü evlilik ve ebeveynliği gelecekteki yaşam planlarının önemli bir parçası olarak görüyor.
Raporda, her üç gençten ikisinden fazlasının evlenmek istediği, her on gençten sekizinin ise çocuk sahibi olmayı hedeflediği belirtildi. Gençlerin ideal aile yapısında ise en az iki çocuk öne çıkıyor.
Buna rağmen katılımcıların önemli bir kısmı, mevcut ekonomik ve sosyal şartlar nedeniyle bu hedeflerini ertelemek ya da tamamen vazgeçmek zorunda kaldığını ifade etti.
Ekonomik kaygılar ilk sırada
Rapora göre aile kurma kararını en fazla etkileyen unsurların başında ekonomik güvence, düzenli gelir, güvenceli istihdam ve barınma maliyetleri geliyor.
Gençler ayrıca ebeveyn olmadan önce hem maddi hem de psikolojik açıdan kendilerini hazır hissetmek istediklerini belirtiyor.
Çatışmalar, iklim değişikliği, ekonomik belirsizlik ve geleceğe ilişkin endişeler de aile kurma kararlarını etkileyen önemli faktörler arasında gösteriliyor.
Cinsiyet eşitsizliği kararları etkiliyor
Raporda, kadınların ev içi bakım yükünü büyük ölçüde tek başına üstlenmesinin de aile kurma kararlarını zorlaştırdığına dikkat çekildi.
Çocuk bakım hizmetlerinin yetersizliği, ücretli ebeveyn izinlerinin sınırlı olması, iş-aile dengesini destekleyen uygulamaların eksikliği ve esnek çalışma modellerinin yaygın olmaması, özellikle genç kadınların gelecek planlarını olumsuz etkileyen unsurlar arasında yer aldı.
"Gençler çok net bir mesaj veriyor"
UNFPA Türkiye Temsilcisi Mariam A. Khan, araştırmanın gençlerin beklentilerini açık şekilde ortaya koyduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Gençler aile kurmak, evlenmek, çocuk sahibi olmak ve güven içinde bir gelecek inşa etmek istiyor. Ancak bunu gerçekleştirebilmeleri için uygun ekonomik ve sosyal koşulların oluşturulmasına ihtiyaç duyuyorlar."
Khan, politika yapıcıların gençlerin bu çağrısını dikkate alması gerektiğini vurguladı.
Türkiye'de de benzer tablo görülüyor
Rapora göre Türkiye'de de doğurganlık hızındaki düşüş ve nüfusun yaşlanması küresel eğilimlerle benzerlik gösteriyor.
Türkiye'de toplam doğurganlık hızı 1,42 seviyesine gerilerken, daha önce yapılan araştırmalar ailelerin ideal çocuk sayısını ortalama 2,8 olarak ortaya koyuyor.
Bu tablo, insanların çocuk sahibi olmak istemediğini değil; ekonomik ve sosyal koşullar nedeniyle istedikleri aile düzenini kurmakta zorlandıklarını gösteriyor.
Genç kadınların istihdamı dikkat çekiyor
Raporda Türkiye'de genç kadınların istihdam oranının genç erkeklerin yaklaşık yarısı düzeyinde kaldığına dikkat çekildi.
Ayrıca her dört gençten birinin ne eğitimde ne istihdamda yer aldığı belirtilirken, her 14 gençten birinin eğitim veya iş nedeniyle başka bir ile göç ettiği ifade edildi.
Üç yaşın altında çocuğu bulunan kadınların yalnızca yüzde 27'sinin çalışma hayatında yer aldığı, aynı durumdaki erkeklerde ise bu oranın yüzde 91 olduğu bilgisi paylaşıldı.
UNFPA'nın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile yaptığı analizde ise özel sektörde çalışan kadınların yüzde 56,5'inin doğumdan sonraki ilk yıl içinde işinden ayrıldığı belirtildi.
Uzun vadeli politikalar çağrısı
Raporda, gençlerin sağlık, eğitim, istihdam ve sosyal koruma alanlarında desteklenmesi gerektiği vurgulanırken, aile dostu politikaların güçlendirilmesi, cinsiyet eşitliğini esas alan uygulamaların yaygınlaştırılması ve gençlerin karar alma süreçlerine daha fazla katılımının sağlanmasının önemine dikkat çekildi.
UNFPA, Türkiye ile yürüttüğü 2026-2030 8. Ülke Programı kapsamında da gençlerin bilgi, beceri ve liderlik kapasitelerini geliştirmeyi temel öncelikler arasında gördüğünü açıkladı.
Kaynak: PERRE
