Cumhuriyet'in ilk yıllarında Adıyaman'da gerçekleştirilen sağlık taramalarına ilişkin veriler, kentin yaklaşık bir asır önce karşı karşıya kaldığı büyük trahom salgınını gözler önüne seriyor. 1925 yılında muayene edilen 5 bin 685 kişinin 5 bin 446'sında hastalık belirlenirken, trahomla mücadele amacıyla kentte 20 yataklı hastane ve poliklinik kuruldu.
Adıyaman'da trahom nüfusun büyük bölümünü etkiledi
Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından Anadolu'da mücadele edilen en önemli bulaşıcı hastalıklardan biri trahom oldu. Körlüğe kadar ilerleyebilen hastalığın en ağır görüldüğü yerleşimlerden biri de Adıyaman'dı.
1925 yılında kentte muayene edilen 5 bin 685 kişiden 5 bin 446'sında trahom tespit edildi. Bu rakam, muayene edilenler arasında hastalığın yüzde 95,8 gibi son derece yüksek bir orana ulaştığını ortaya koydu.
Bir yıl sonra Adıyaman merkezindeki altı mahallede yapılan taramalarda ise 4 bin 241 kişinin 4 bin 17'sinin trahom hastası olduğu belirlendi.
Hastalar köprü altında şifa arıyordu
Dönemin yetersiz sağlık koşulları nedeniyle tedaviye ulaşmakta güçlük çeken vatandaşların geleneksel yöntemlere ve inanışlara başvurduğu aktarılıyor.
Adıyaman'da kuşaktan kuşağa ulaşan anlatılara göre, bugünkü Filistin Caddesi üzerinde eski Emniyet Müdürlüğü yakınlarında küçük bir köprü bulunuyordu. Trahom hastalarının bu köprünün altından geçmeleri halinde iyileşeceklerine inandıkları, çevredeki yerleşimlerden de insanların buraya geldiği anlatılıyor.
Hastalığın yol açtığı görme kayıplarının yaygınlığı nedeniyle Adıyaman ve Malatya çevresinin dönemin bazı anlatılarında “Körler memleketi” olarak anıldığı belirtiliyor.
20 yataklı trahom hastanesi kuruldu
Cumhuriyet yönetimi, trahomla sistemli mücadeleyi 1925 yılında Adıyaman ve Malatya'da başlattı. O tarihte Malatya'ya bağlı bir kaza olan Adıyaman'da 20 yataklı trahom hastanesi ile poliklinik kuruldu.
Dr. Kaşif Ömer Bey'in görevlendirilmesinin ardından sağlık ekipleri mahalle ve köylerde taramalar yaparak hastaları belirlemeye ve tedavi etmeye başladı.
Çalışmalar yalnızca hastaneye başvuranların tedavisiyle sınırlı tutulmadı. Sağlık ekiplerinin hastaları yaşadıkları yerlerde belirlemesiyle trahom mücadelesi geniş kapsamlı bir halk sağlığı çalışmasına dönüştü.
Mücadele Türkiye geneline yayıldı
Adıyaman ve Malatya'da başlayan çalışmalar sonraki yıllarda farklı bölgelerde kurulan trahom hastaneleri, dispanserler ve gezici sağlık ekipleriyle genişletildi. Uzun yıllar sürdürülen mücadele sonucunda hastalığın yaygınlığında önemli ölçüde azalma sağlandı.
Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde Türkiye genelinde sağlık hizmetlerinin de oldukça sınırlı olduğu görülüyor. Kuruluş yıllarında ülkede 554 doktor, 69 eczacı, 136 ebe ve 560 sağlık memuru bulunurken; sıtma, verem, frengi, tifüs, tifo ve trahom önemli halk sağlığı sorunları arasında yer alıyordu.
Bir asır öncesinin Adıyaman'ından bugüne
Yaklaşık bir asır önce binlerce kişinin trahomla mücadele ettiği Adıyaman'daki kayıtlar, sağlık hizmetlerine erişimin önemini de ortaya koyuyor.
1925'te kentte hastane ve poliklinik kurulması, doktor görevlendirilmesi ve mahallelerle köylerde taramalar yapılması, Adıyaman'ın sağlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kayıtlarda yerini aldı.
Bir dönem hastaların köprü altında şifa aradığı anlatılan kentte başlatılan bilimsel ve sistemli mücadele, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki halk sağlığı çalışmalarının dikkat çeken örneklerinden biri oldu.
Kaynak: PERRE Haber Ajansı
