BAŞLIK 2: BALIKESİR’İN MİLLİ MÜCADELESİNDE MİLLİ KAHARAMAN ÇİNGENE ALİ EFE
Millî Mücadele yıllarında kahramanlıklar ortaya koymuş olup bugün ismini dahi belki duymadığımız, bilmediğimiz nice kahraman var. Bunlardan birisi de aslen Çanakkale’nin Biga ilçesinin Aktaş Mahallesinden olan Çingene Ali Efe. Öyle bir kahramanlık örneği göstermiş ki anlatılır gibi değil. İşgal yıllarında gösterdiği kahramanlık unutulacak cinsten değil. Bir Balıkesir valiliği ziyaretimde elime geçen bir kitabı okuyunca Çingene Ali Efe’yi ve arkadaşlarını tanıdım. Ayhan Aydın’ın kaleme aldığı ve Balıkesir Büyükşehir Belediyesi’nin bir kültür hizmeti olarak yayınlanan “Balıkesir’de Kurtuluş Hareketleri ve Milli Kahraman Çingene Ali Efe” isimli kitapla tanıdığım Milli kahramanımız Çingene Ali Efe’yi sizlere de tanıtmak istedim.
Millî Mücadelenin zorlu yıllarda gösterdiği fedakârlık takdire şayan. Gürlü Ali lakabıyla da bilinen Çingene Ali Efe’yi gelin daha yakından tanıyalım.
Aslen Biga Çingenelerindendir. Gönen de de akrabaları bulunan Ali Efe Birinci Dünya Savaşı yıllarında askere alınmış ve Çanakkale Cephesinden sonra da Teşkilat-ı Mahsusa’ya girmiş bir kahramandır. Ülkemizin Birinci Dünya Savaşı sonrası işgal edilmesinde sonra ortaya çıkıp bizzat kendi yönetiminde kurduğu fedai guruplarında Yunanlılara karşı Balıkesir bölgesinde amansız bir mücadele vermiştir.
Özellikle kurduğu on kişilik bir çete müfreze ile Yunanlılara, Yerli Rum Çetelerine ve işbirlikçilere karşı muhteşem bir mücadele örneği sergilemiştir. Anzavur Ahmet’in adamlarından “Gâvur İmam” denilen eşkıya Fevzi tarafından şehit edilen eski Edremit Kaymakamı Köprülülü Hamdi Bey'in fedaileri arasında yer alan Çingene Ali Efe, çetesiyle birlikte Dramalı Rıza Bey'in Akbaş Cephaneliğini kaçırıp Anadolu Sahiline getirmesi üzerine onları içeri Yenice de depoya taşıma hizmetinde bulundu. Bir süre sonra da Biga ve Gönen havalisindeki Kuvayı Milliye grubuna katılarak, Çakmak Bayırına çekilip burada düşmanla savaşmış büyük yararlılıklar göstermiştir. İşgal yıllarının en amansız anlarında o çevrede yapılan en önemli olaylardan birisi Yunan askerleri ve yanlarındaki pek çok Rum ve Ermeni'nin öldürüldüğü Çaldere Baskınıdır. Bu baskında çetesiyle birlikte katılarak düşman askerine göz açtırmamış ve Yunanlıların bölgeyi boşaltmalarında büyük rol üstlenmiştir.
Edremit Kaymakamı Köprülülü Hamdi Beyin Anzavurcular tarafından şehit edilmesi üzerine, onun intikamını almaya adamlarıyla birlikte yemin etmiş ve Anzavur Ahmet'in Biga Cihadiye Köyü'den Karabiga'ya gideceğini Karabigalı Halit Bey’den öğrenir öğrenmez beraberindeki çete üyeleriyle birlikte peşine düşüp onu pusuya düşürerek öldürmüştür. Böylelikle de beraberinde olduğu ve Millî Mücadele için yapılan mücadele de ondan çok şey öğrendiği Edremit Kaymakamı Köprülü Hamdi Bey'in intikamını almış oldu. Ayrıca Yunan işgalinde meşhur hainlerden biri olan Anzavur Ahmet’i pusuya düşürerek öldürmesiyle herkesin cesaret edemediği milli bir görevi de ifa etme şerefine nail olmuştur.
Rum çetelerle, Yunan jandarmalarıyla, İngiliz askerleriyle ve onların işbirlikçi çetelerine karşı Balıkesir’in farklı bölgelerinde özellikle Bandırma-Gönen- Biga hattı üzerinde büyük bir mücadele vermiş, öncüsü olduğu çetesinde pek çok kayıp vermiş olmasına rağmen kanının son damlasına kadar mücadeleyi bırakmamıştır. Gösterdiği büyük mücadeleden düşman askerleri korkar hale gelmiştir. Yunan askerleri işbirlikçileriyle onu ele geçirmek için uğraşsalar da bunda muvaffak olamamış o ise çetesiyle birlikte gösterdiği kahramanlıkla düşmana pek çok kayıp verdirmiştir.
Millî Mücadele sonrasında sesiz sedasız bir kenara çekilen Çingene Ali Efe bir kahraman gibi saygınlık göreceğine kendi kaderine terk edilmiştir. Rivayet edilir ki doğduğu Biga’da kendi mesleği sepetçilikle geçinmeye başladığı yıllarda, 1947’de dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü bir ziyaret için Biga’ya gelir ve kendisini ziyaret eder. Bu ziyarette bir isteğinin olup olmadığını sorar İsmet İnönü. Ancak onurlu ve gururlu Çingene Ali Efe bu soruya ‘’sağ ol paşam, bir isteğim yok’’ diye cevap verir. O zamana kadar kendi halinde yaşarken tekrar saygınlığını geri kazanır ve Kocabaş çayı kıyısındaki söğütlerden sepet çubuğu kesmesine izin verilir. Ancak 1950'li yılların başlarında Biga’da Anzavur yanlılarının diş göstermesiyle, can güvenliği olmadığını düşünerek Biga’dan Gönen’e akrabalarının yanına göçer.
Gönen’de iyice yaşlanmış haldedir ve çalışamaz duruma düşer. Öyle ki, çöpler arasında yiyecek toplamaya çalışırken kendisini gören ve tanıyan bir jandarma karakol komutanı tarafından Gönen Belediyesine park bekçisi olarak bir işe sokulur. Hayatının geri kalan kısmını böyle tamamlar. O günden itibaren Ali Efeye duyulan saygıdan dolayı Gönen ve çevresinde Çingenelerden kaynaklanan hiçbir asayiş olayı olmamıştır.
Açıkçası sağlığında çok fazla değeri bilinmeyen ve unutulmuş millî kahramanlarımızdan birisidir. Sesiz bir şekilde yaşamış ve sessizce ölmüştür. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından yayınlanan bahsettiğim kitapla bir nebze de olsa tanıtılmaya çalışılan Çingene Ali Efe’ye rahmet diliyorum.
“Balıkesir’de Kurtuluş Hareketleri ve Milli Kahraman Çingene Ali Efe” isimli kitabı da yayına hazırlayan Aydın Ayhan beyefendiye de kalbi teşekkürlerimi iletiyorum. Bu kitabı mutlaka okumanızı ve o dönemlerde Balıkesir ve çevresinde yaşanan olayları da kaynağından sağlıklı bir şekilde öğrenmenizi tavsiye ederim.