BAŞLIK 2: DAĞ MUZU IŞKIN
Mayhoş ve ekşi bir tada sahip olan Latince adı "Rheum ribes L." olan ışkın otu, kaya
çıkıntılarında yetişen çok yıllık otsu bir bitkidir. Kuzukulağıgiller familyasından olan bu
bitki halk arasında ışkın, ışgın, uşkun, uçkun, dağ muzu ya da yayla muzu olarak
da isimlendirilir. Dağların yüksek tepelerinde yetiştiği ve muz gibi soyularak tüketildiği
için çoğunlukla dağ muzu olarak bilinir. Türkiye dâhil olmak üzere birçok coğrafyada
yabani olarak kendiliğinden yetişen ışkın, Asya kökenli bir yabani bitkidir. İçerdiği aktif
bileşenlerle beslenmeye katkı sağladığı gibi sağlık açısından da oldukça faydalıdır.
Ülkemizde genellikle Doğu Anadolu Bölgesi’nde, özellikle de Erzurum, Muş ve
Hakkâri yöresinde bol miktarda bulunan ışkın ilkbahar mevsiminde toplanır. 1000-
4000 metre yükseklikte yetişen ve boyu 40-150 cm civarına erişen ışkın, genellikle
çiğ olarak tüketilir. Kabuğu soyularak yenilen ışkın pişmiş olarak da tüketilir.
Yaprakları toksinler ve yüksek konsantrasyonlarda oksalik asit içerdiği için sadece
sapları tüketilebilir. İçeriğinde bulunan bileşenlerden dolayı yüksek besin değerine
sahiptir.
Sağlık açısından şifalı özellikler taşıması dolayısıyla çoğu kimse tarafından bilinen bir
bitkidir. Şifalı özelliği, eski Çin tıbbına kadar uzanır. Geleneksel tıpta birçok hastalığın
tedavisinde kullanılmasının yanı sıra Antik Arap, Yunan ve Roma medeniyetlerinde
de şifa için tüketildiği vakidir. Günümüzde ışkın üzerine birçok bilimsel araştırmalar
da yapılmıştır.
Zengin bileşenlere sahip olan ışkın, içerdiği K vitaminiyle kanın pıhtılaşmasını
sağlayarak yaraların iyileşmesine yardımcı olur. İçeriğindeki A vitaminiyle de cilt
hasarlarına ve erken yaşlanmaya neden olan serbest radikallerle savaşmaya
yardımcı olur. Protein açısından oldukça zengin olan ışkının içinde demir, kalsiyum,
magnezyum, fosfor, potasyum, sodyum, çinko, bakır ve manganez bulunur. C ve E
vitamini açısından da zengin olan ışkın şeker hastaları için vazgeçilmez bir yiyecektir.
Anti-inflamatuar, antikanser, antibakteriyel ve antiviral dahil olmak üzere çok sayıda
farmakolojik özelliği olması nedeniyle alternatif tıp alanında da kullanımı yaygındır.
İnsan sağlığına sayısız faydaları olan ışkın, vücuttaki birçok rahatsızlığa iyi gelir.
Genel olarak antibakteriyel ve antiinflamatuar özellikleriyle vücudu birçok sağlık
sorununa karşı korur. Vücuttaki toksinleri atar, sindirim sistemine yardımcı olur. Mide
ve böbrek rahatsızlıklarına iyi geldiği gibi kilo vermeye de yardımcı olur. Kemiklerin
kademeli olarak incelmesine ve zayıflamasına neden olan ve onları kırıklara karşı
daha büyük risk altında bırakan bir durum olan osteoporozu önlemeye yardımcı olur.
İltihap önleyici özelliği sayesinde yaraların iyileşmesini hızlandırmaya da yardımcı
olur. Yüksek yağ içeren bir beslenme düzeninin neden olabileceği obezite ve diyabet
gibi metabolik bozukluklara karşı koruma sağlar. Vücudu kuvvetlendirip direnç
kazandırır.
Oldukça faydalı olan ışkın lezzetli bir besindir. Böbrek rahatsızlığı olan hastaların
ışkın tüketmeden önce doktora danışması faydalı olacaktır. Karaciğer hasarına ve
toksisiteye yol açabileceğinden dolayı tüketilmesi sonucunda herhangi bir olağandışı
belirti fark edildiğinde doktora görünmek faydalı olacaktır.
Işkının kökleri ve sapı kullanarak lezzetli bir çay hazırlamak mümkündür. 100 gram
kadar ışkın temizlenip ayıklandıktan sonra, iki su bardağı suyun içinde bekletilir. 12
saatin sonunda hazırlanan karışım süzgeçten geçirilir afiyetle içilir.
Doğu’nun muzu olarak da isimlendirilen ışkın astım hastaları, şeker hastaları,
tansiyon sorunu yaşayanlar ve kanser hastaları ülser gibi mide rahatsızlıkları için
tüketilebilir.
Hem tatlılar hem de tuzlular için uygun olan ışkın makarnaya, salatalara ya da et
yemeklerine ekleyerek de tüketilebilir. Yine reçel, tatlı ve pasta da yapılabilir.
Kurusundan krem de yapılabilir. Yoğurt ile karıştırarak cilt yüzeyindeki problemli
bölgelere sürülebilir.
Mucizevi bir bitki olan ışkın in pek çok yararı bulunsa da her bitki gibi fazla ve bilinçsiz
tüketimi zararlı sonuçlar ve yan etkiler meydana getirebilir. Gebeler, emziren anneler,
böbrek yetmezliği olanlar, böbrek taşları açısından riskli grupta yer alan kişiler,
karaciğer ve hastalarının tüketebilmesi için doktora danışması gerekir.
Hem beslenmeye katkı sağlayan hem de sağlık açısından faydalı özellikler sunan
son derece faydalı ışkın, fonksiyonel yapısıyla dikkat çekmektedir. Işkın’ın birçok
alanda kullanılıyor olabilmesi, onu değerli kılan unsurlardan biridir.