RUBAİ
-“Allah mademki bize ayrılık yazısı yazmıştı,
-Bu savaşlarımız, bu dargınlıklarımız neyeydi?
-Kötü isem zahmetimden kurtulurdun;
-İyi isem birlikte yaşadığımız günleri anardın.”
Mevlânâ bu rubaisinde ayrılığın acısını dile getirirken insanın gönül dünyasındaki kırgınlıkları, nefsin mücadelelerini ve faniliğin hakikatini sorgulamaktadır.
Tasavvuf nazarında ayrılık, yalnızca iki insanın birbirinden uzak düşmesi değildir. Bazen ayrılık, gönüllerin birbirinden uzaklaşması; bazen de insanın sevdiğinden, alıştığı dünyadan ve nihayetinde kendi hakikatinden uzak düşmesidir. Mevlânâ burada, mademki ayrılık kaderin bir hükmüydü, öyleyse birbirimizi incitmeye, kırmaya, gönül yıkmaya ne gerek vardı, demektedir.
Mevlânâ’nın, “Kötü isem zahmetimden kurtulurdun; iyi isem birlikte yaşadığımız günleri anardın” sözü ise insanın ardında bırakacağı manevi mirasa işaret eder. İnsan sevdiklerinin gönlünde nasıl bir iz bıraktığını düşünmelidir. Eğer bir kimse kötülük etmişse, onun ardından duyulan rahatlama anlaşılabilir; fakat iyilik etmişse, geride güzel hatıralar ve hayırla anılacak bir isim bırakmalıdır.
Tasavvufta insanın gerçek değeri, ayrıldıktan sonra arkasından söylenen sözlerde değil, birlikteyken başkalarının gönlüne bıraktığı güzelliklerdedir. Zira bedenler uzaklaşır, yollar ayrılır, ömürler tükenir; fakat samimiyetle kurulmuş bir muhabbetin izi kolay kolay silinmez.
Bu rubai bize bir başka hakikati daha hatırlatır: Mademki bir gün ayrılacağız, neden birbirimizin kalbini kırarak ayrılığı daha da ağırlaştırıyoruz? Mademki dünya bir misafirhanedir, neden misafir olduğumuz bu yerde birbirimize düşmanlık ediyoruz? Bir gün herkes kendi yoluna gidecekse, geriye kin değil, muhabbet; kırgınlık değil, dua; düşmanlık değil, güzel hatıralar bırakmak gerekir.
Mevlânâ’nın tasavvuf anlayışında asıl mesele, insanın ayrılıktan kaçması değil, ayrılık karşısında gönlünü kirletmemesidir. Çünkü seven insan, sevdiğini kendisine mahkûm etmek istemez; onun iyiliğini, huzurunu ve saadetini de kendi sevgisinin bir parçası sayar.
Sonuç olarak: Bu rubainin bize verdiği öğüt şudur: Hayat kısa, ömür geçici, ayrılık kaçınılmazdır. Öyleyse birbirimizi inciterek tükettiğimiz zamanın yerine, sevgiyle, merhametle ve hoşgörüyle yaşadığımız günleri çoğaltalım. Çünkü insan bu dünyadan ayrılırken yanında ne malını ne makamını götürür; ancak ardında bıraktığı güzel ahlâkı, gönüllerdeki hatırası ve hayırla anılan ismi kalır.